7 Phép Kiểm Trước Khi Tin AI Phân Tích Chứng Khoán

AI nguy hiểm nhất không phải khi chương trình báo lỗi, mà khi chương trình chạy xong và bảng trông hợp lý dù dữ liệu đã bị hiểu sai.

Một harness tốt cần chặn các lỗi im lặng trước khi Agent viết nhận xét. Bài này đưa ra bảy phép kiểm đủ ngắn để dùng ngay, nhưng bám vào những vấn đề người làm tài chính thường gặp: sai mã, sai kỳ, sai đơn vị, thiếu quan sát, dòng trùng, thông tin tương lai và công thức không khớp.

Các phép kiểm không chứng minh dữ liệu hoàn hảo. Chúng tạo ra một cổng chất lượng: đạt thì đi tiếp, không đạt thì dừng hoặc ghi cảnh báo rõ ràng.

Bài 5/7 — tuyến chính: Trước: Xây harness đầu tiên · Tiếp: Vì sao cùng một phân tích AI cho kết quả khác?

Phép kiểm thứ nhất: đúng đối tượng

Mã chứng khoán là điểm bắt đầu nhưng chưa đủ. Agent cần xác nhận loại tài sản, sàn, doanh nghiệp hoặc chỉ số tương ứng. Cùng một chuỗi ký tự có thể bị hiểu khác khi ghép nhiều nguồn hoặc nhiều thị trường.

Với dữ liệu doanh nghiệp, nên giữ thêm tên, loại công cụ và mã nhận diện mà nguồn cung cấp. Với chỉ số, cần phân biệt dữ liệu điểm số, danh sách thành phần và thông tin định giá.

Điều kiện đi tiếp: đối tượng trong dữ liệu trả về khớp với đối tượng trong câu hỏi.

Khi thất bại: Agent phải báo phần không khớp, không tự chọn một kết quả gần giống.

Phép kiểm thứ hai: loại kỳ và thứ tự thời gian

Dữ liệu tài chính có thể là năm, quý, riêng quý hoặc lũy kế. Nếu trộn số riêng quý với lũy kế, biểu đồ tăng trưởng có thể trông rất thuyết phục nhưng không còn ý nghĩa.

Agent cần:

• xác định loại kỳ;
• sắp xếp thời gian theo thứ tự;
• kiểm đủ số kỳ được yêu cầu;
• phát hiện khoảng trống bất thường;
• không dùng nhãn ngày để thay cho hiểu biết về kỳ.

Điều kiện đi tiếp: mọi dòng thuộc cùng quy ước kỳ hoặc phần khác biệt đã được tách rõ.

Phép kiểm thứ ba: đơn vị và thang đo

Một nguồn có thể trả giá trị theo đồng, nguồn khác theo triệu đồng; tỷ lệ có thể là 0,15 hoặc 15%. Nếu chỉ nhìn tên cột, Agent dễ ghép sai.

Phép kiểm đơn vị nên ghi cả:

• đơn vị đầu vào;
• phép quy đổi;
• đơn vị trình bày;
• trường nào là số tiền, tỷ lệ, điểm số hoặc khối lượng.

Không nên “sửa” đơn vị chỉ vì một con số trông quá lớn hoặc quá nhỏ. Agent cần căn cứ từ mô tả nguồn, tài liệu hoặc sự xác nhận của người dùng.

Điều kiện đi tiếp: đơn vị đã được xác định và phép quy đổi xuất hiện trong code hoặc bảng biến đổi.

Phép kiểm thứ tư: độ đầy đủ và dữ liệu thiếu

Thiếu dữ liệu không phải lúc nào cũng là lỗi. Doanh nghiệp có thể chưa có đủ lịch sử; một trường có thể không áp dụng; nguồn có thể chưa cập nhật. Lỗi nằm ở việc Agent âm thầm bỏ dòng hoặc điền một giá trị mà không nói rõ.

Với yêu cầu tám quý, harness nên trả lời:

• đã nhận bao nhiêu quý;
• thiếu quý nào;
• thiếu ở chỉ tiêu nào;
• phần tính toán nào bị ảnh hưởng;
• quy tắc là dừng, cảnh báo hay tiếp tục với mẫu nhỏ hơn.

Điều kiện đi tiếp: đạt mức đầy đủ đã ghi trong cấu hình hoặc báo cáo hạ mức kết luận tương ứng.

Phép kiểm thứ năm: dòng trùng và khóa nhận diện

Một kỳ có thể xuất hiện nhiều dòng vì khác loại báo cáo, trạng thái cập nhật hoặc cách phân loại. Nếu cộng hoặc tính trung bình mà không nhận ra, kết quả sẽ bị nhân đôi.

Agent cần xác định khóa tạo nên một dòng duy nhất. Với báo cáo tài chính, khóa có thể gồm mã, kỳ, loại báo cáo và loại kỳ. Với dữ liệu giá, thường là mã và thời điểm, nhưng dữ liệu trong phiên có thể cần thêm trường khác.

Không nên xóa trùng chỉ bằng lệnh tự động rồi đi tiếp. Trước hết phải giải thích vì sao các dòng trùng xuất hiện và dòng nào được giữ.

Điều kiện đi tiếp: khóa nhận diện là duy nhất hoặc quy tắc hợp nhất đã được ghi rõ.

Phép kiểm thứ sáu: thời điểm thông tin có thể được biết

Đây là phép kiểm quan trọng khi nghiên cứu lịch sử. Ngày kết thúc quý không phải ngày thị trường nhận được báo cáo. Nếu Agent dùng số liệu trước lúc công bố, phép thử đã nhìn thấy tương lai.

Tương tự, danh sách thành phần chỉ số hôm nay không đại diện cho danh sách ở nhiều năm trước. Giá điều chỉnh hôm nay cũng có thể chứa thông tin về sự kiện xảy ra sau mốc nghiên cứu.

Harness cần phân biệt ít nhất:

• thời điểm dữ liệu phản ánh;
• thời điểm dữ liệu được công bố hoặc có thể sử dụng;
• thời điểm người dùng truy xuất.

Điều kiện đi tiếp: có căn cứ rằng dữ liệu đã sẵn có tại mốc của phép thử. Nếu không có, Agent phải ghi giới hạn thay vì tuyên bố đã loại bỏ sai lệch nhìn trước.

Phép kiểm thứ bảy: tính lại công thức từ trường đầu vào

Nếu báo cáo nêu biên lợi nhuận gộp, harness nên có khả năng tính lại từ doanh thu và lợi nhuận gộp. Nếu nêu tăng trưởng, phải biết đang so với quý trước hay cùng kỳ.

Phép kiểm tốt gồm ba lớp:

1. công thức được viết rõ;
2. tên trường đầu vào được chỉ ra;
3. một vài dòng được tính lại độc lập hoặc so với kết quả mong đợi.

Sai khác nhỏ có thể do làm tròn; sai khác lớn có thể do đơn vị, loại kỳ hoặc trường dữ liệu. Agent không nên tự chọn lời giải thích thuận tiện nhất.

Điều kiện đi tiếp: phép tính khớp trong sai số đã quy định và ngoại lệ được liệt kê.

Bảng điều khiển tối thiểu cho một lần chạy

Thay vì giấu phép kiểm trong log kỹ thuật, harness có thể tạo một bảng ngắn:

Ba trạng thái hữu ích là Đạt, Cần xác nhận và Không đạt. “Không áp dụng” chỉ được dùng khi có giải thích, không phải cách bỏ qua phép kiểm khó.

Khi nào nên dừng, khi nào chỉ cần cảnh báo?

Không phải lỗi nào cũng có cùng mức nghiêm trọng.

Nên dừng nếu:

• sai đối tượng;
• không xác định được loại kỳ hoặc đơn vị;
• công thức không khớp đáng kể;
• nghiên cứu lịch sử không xác định được thời điểm thông tin có sẵn;
• dữ liệu thiếu làm thay đổi trực tiếp câu hỏi.

Có thể tiếp tục kèm cảnh báo nếu:

• thiếu một trường không dùng trong phép tính;
• sai khác do làm tròn nằm trong ngưỡng đã chốt;
• số kỳ ít hơn nhưng người dùng đồng ý hạ phạm vi;
• ngoại lệ đã được tách khỏi kết quả chính và giải thích.

Ranh giới này nên nằm trong cấu hình, không để Agent tự thay đổi sau khi nhìn thấy kết quả.

Prompt sao chép để giao cho Agent

Trước khi phân tích, hãy tạo bảng kiểm gồm bảy mục: đúng đối tượng; loại kỳ và thứ tự thời gian; đơn vị; độ đầy đủ; dòng trùng; thời điểm thông tin có thể được biết; công thức tính lại từ trường đầu vào. Với mỗi mục, ghi trạng thái Đạt, Cần xác nhận, Không đạt hoặc Không áp dụng, kèm bằng chứng ngắn. Dừng nếu sai đối tượng, không rõ kỳ hoặc đơn vị, công thức không khớp hay có nguy cơ dùng thông tin tương lai. Không tự điền dữ liệu thiếu. Chỉ viết nhận xét sau khi tôi có thể đọc bảng kiểm.

Bạn có thể dùng nguyên prompt này trong harness tối thiểu rồi thay điều kiện dừng cho từng loại nghiên cứu.

Vnstock hỗ trợ phần nào?

Vnstock cung cấp lớp Python để Agent tự kết nối, chuẩn hoá và đưa dữ liệu từ nguồn bên thứ ba vào bảng có cấu trúc. Agent Guide, tài liệu và Agent Skills giúp Agent tìm đúng lớp chức năng và quy trình.

Các phép kiểm vẫn phải được lựa chọn theo câu hỏi. Ví dụ kiểm ngày công bố quan trọng với thử nghiệm lịch sử nhưng có thể không áp dụng cho báo cáo mô tả số liệu mới nhất. Vnstock giúp công việc có thể được lập trình; harness và người dùng quyết định điều gì phải được xác minh.

Bước tiếp theo

Khi dữ liệu đã qua cổng kiểm, cần giữ lại bằng chứng của lần chạy. Bài Vì sao cùng một phân tích AI cho kết quả khác? giải thích cách trả lời câu hỏi “tháng sau kết quả thay đổi vì đâu?”.

— Vnstock là hệ sinh thái năm phần mềm chạy trên hạ tầng của bạn. Công ty cấp quyền sử dụng từng phần mềm; riêng nội dung được kết nối qua vnstock hoặc vnstock_news vẫn chịu điều kiện, tính sẵn sàng và độ chính xác của nguồn. Nội dung phục vụ nghiên cứu và tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư.